Op school willen we kinderen niet alleen kennis onderwijzen, maar ook leren kritisch denken, probleemoplossende vaardigheden bijbrengen en hun creativiteit helpen ontwikkelen. Maar hoe doen we dat?
Kennis
Voor creativiteit heb je bouwstenen nodig in de vorm van blokjes kennis, want zonder bouwstenen kun je geen mooie nieuwe bouwwerken maken. Creativiteit start daarom met expliciete directe instructie en veel herhalen, waardoor kennis gestructureerd en grondig wordt opgeslagen in het geheugen. Dat is handig, want zo wordt deze snel oproepbaar op momenten waarop we het nodig hebben.
Het toepassen van kennis in nieuwe situaties wordt ook wel ‘transfer’ genoemd. Kinderen die de tafels van vermenigvuldiging vlot en foutloos beheersen zijn vaak ook goed in het oplossen van toepassingsopgaven, zoals verhaalsommen. Ze kunnen hun aandacht richten op de talige context, de verbanden en de vraag. Ze hoeven immers niet meer na te denken over de uitkomst van 7 x 8.
Begrip en inzicht
Kennis vergroot het begrip en inzicht van leerlingen die zij kunnen inzetten om complexe problemen op te lossen, en opent bovendien de deur naar creatief denken. Door blokjes kennis te verbinden, ontstaan er namelijk nieuwe combinaties met unieke eigenschappen. Een mooi voorbeeld hiervan is de uitvinding van de Post-It.
Arthur Fry hoorde van een collega die op zoek was naar supersterke lijm dat diens experiment mislukt was. Het resultaat was geen superlijm, maar kleine kleverige bolletjes die makkelijk loslieten. Toen bij Fry voor de zoveelste keer zijn boekenlegger uit zijn boek was gegleden, dacht hij aan de kleefbolletjes van die collega en ontwikkelde in het laboratorium een papiertje met een kleefrand.
De boekenlegger en de kleefbolletjes bestonden al, maar Fry verbond zijn kennis over beide met elkaar en bedacht een unieke nieuwe toepassing. Als we creativiteit willen ontwikkelen bij kinderen, dan moeten we in ieder geval ervoor zorgen dat hun koppies worden gevuld met kennis, zodat ze verbindingen kunnen leggen.
“Als we creativiteit willen ontwikkelen bij kinderen, dan moeten we in ieder geval ervoor zorgen dat hun koppies worden gevuld met kennis.”
Creativiteit
Maar hoe maken we de volgende stap en stimuleren we het leggen van nieuwe verbanden? Het onderwijzen van creativiteit is niet makkelijk, maar er zijn wel wat dingen die we kunnen doen in onze lessen.
We kunnen kinderen bestaande verbanden laten zien door helder en samenhangend bordwerk te gebruiken tijdens de uitleg en door kinderen aantekeningen te laten maken. Ook kunnen we hen stimuleren om zelf verbanden te leggen, door vragen te stellen en complexe zaken te laten verwoorden. Daarnaast is het belangrijk om leerlingen kennis te laten gebruiken in nieuwe contexten en bij andere vakken. Tot slot kunnen we opdrachten geven om opgedane kennis te presenteren en gebruiken op verschillende nieuwe manieren.
Hoofdletter C
Een leerling in groep 1, die in de rijmles lachend bedenkt dat ‘soep’ rijmt op ‘poep’! Dát is creativiteit. Weliswaar met een kleine c, maar desalniettemin creatief. Een leerkracht die een onderwijsblog schrijft voor Uitgeverij Pica en hierin kennis op een nieuwe manier ordent, verbindt en presenteert. Ook dat is creatief.
En wat dacht je van de wetenschappers die de komende decennia misschien wel een behandeling tegen kanker gaan ontwikkelen? Een prestatie met een gigantische impact! Dat is creativiteit met een hoofdletter C.
Die toekomstige wetenschappers zitten nu in onze klassen! Geef hun op school kennis en laat hen daarmee op zoek gaan naar nieuwe verbanden en toepassingen.
Door: Marcel Schmeier
Gepubliceerd op 4 maart 2026