november/december 2006
Verduidelijken van ongeschreven wetten

Praktisch boek voor ouders
Sociale interactie speelt in onze samenleving een belangrijke rol. Bij kinderen met een ontwikkelingsstoornis als PDD-NOS, het Syndroom van Asperger, NLD, ADHD of ADD ontbreken echter vaak de vaardigheden die ze nodig hebben om in onze sociale wereld te kunnen (over)leven. In het boek Verborgen regels gaat het over kinderen met (een van) deze stoornissen. Kinderen met een normale of hogere intelligentie, kinderen met een goed taalgebruik, bij wie de sociale cognitie zich niet goed ontwikkelt. Dat wil zeggen dat hun sociale waarneming, de begripsvorming en het logisch denken op sociaal gebied hen vaak problemen oplevert.

De auteurs van Verborgen regels richten zich op de ouders van een andere betrokkenen bij deze kinderen. Als zij zich bewust worden van de verborgen regels, de ongeschreven wetten, hun ongrijpbaarheid en hun gevolgen, dan kunnen zij het kind dat daar problemen mee heeft beter begeleiden. Het is moeilijk alle verborgen regels uit te leggen, maar zodra iemand ze overtreedt worden ze pijnlijk duidelijk. Sommige voorbeelden in het boek zullen in eerste instantie grappig overkomen, maar de gevolgen van het niet kennen of niet navolgen van de verborgen regel kan ernstige gevolgen hebben. Een kind voelt zich verkeerd begrepen, wordt gepest, genegeerd of voor schut gezet. Het kind van op z’n minst raar gevonden worden, maar ook buiten de groep komen te staan.

Dit gebeurt bijvoorbeeld door het niet begrijpen van de verborgen regels van lichaamstaal. Daaruit blijkt vaak duidelijker dan uit woorden hoe iemand zich voelt. Verborgen regels verschillen per leeftijd, per sekse, per gezelschap en per cultuur en doen zich voor in verschillende situaties: thuis, op school en in het openbare leven, zoals tijden een etentje in een restaurant maar ook op een politiebureau na een vermeend vergrijp. Aan de hand van een aantal gevarieerde strategieën en technieken geven de auteurs handreikingen om kinderen verborgen regels te leren begrijpen. Daarbij gaat het dikwijls om delicate kwesties, die het kind niet met iedereen zal kunnen delen. Het aanwijzen van een vertrouwenspersoon kan positief werken. Iemand die het kind empatisch, respectvol en niet veroordelend benadert, die het kan helpen bepaalde situaties te begrijpen en sociale vaardigheden kan aanreiken. Deze vertrouwenspersoon kan iemand zijn uit het eigen gezin, een leerkracht, een mentor of een goede vriend of vriendin. Echter, zoals in de inleiding van het boek wordt gesteld door Clare Sainsbury, een vrouw met het syndroom van Asperger: ‘Echte sociale blunders moeten vermeden worden, maar je moet ook erkennen dat mensen met een autismespectrumstoornis nooit ‘normaal’ zullen zijn en dat dat ook nooit van hun verwacht mag worden.’ Met dit besef van de realiteit in de hand wordt een tweede belangrijk advies afgegeven door de auteurs: gebruik een ‘hulpkaart’, een handzaam kaartje ter grootte van een creditcard, dat het kind altijd bij zich draagt, gemaakt samen met ouders of leerkracht en waarop hij aan de hand van een script op elk gewenst moment zien hoe hij moet omgaan met zijn problemen in sociale situaties. Belangrijke tips die niet alleen voor hem, maar ook voor zijn omgeving belangrijk zijn te weten. Voor sommige, denk aan leraren of politie, kan het bovendien goed zijn aan de achterkant van het kaartje een korte verklaring van de oorsprong van het gedrag te vermelden, samen met het telefoonnummer van ouders of vertrouwenspersoon die gebeld kunnen worden.

U zult als ouder van of betrokkene bij een kind met deze problemen veelvuldig de situaties herkennen die per leefterrein in dit boek worden genoemd: op het toilet, op verjaardagsfeestjes, kleding, eten, openbaarvervoer, vriendschap, in gezelschap, op school, bij anderen. Zo ook de misverstanden die beeldspraak en uitdrukkingen kunnen veroorzaken. Wat uit deze uitgave geconcludeerd kan worden is dat kinderen met problemen in de eerste plaats begripvolle omgeving nodig hebben, die hun denk- en belevingswereld begrijpt en van daaruit kan uitleggen hoe het ander zou kunnen. Lezers worden dan ook uitgenodigd zelf aan de slag te gaan door uitgaande van de eigen situatie een lijstje te maken van verborgen regels en hoe daarmee om te gaan, gericht op dat unieke kind met zijn unieke behoefte.

Bron: Balans Magazine, november/december 2006